Globalizacja rynku pracy oraz stale rosnąca mobilność Polaków powodują, że coraz częściej rodzice małoletnich dzieci mieszkają w różnych państwach. Rozstanie rodziców nie oznacza jednak, że dziecko traci prawo do utrzymywania regularnej i bliskiej relacji z rodzicem przebywającym za granicą. Wręcz przeciwnie, zarówno przepisy prawa rodzinnego, jak i utrwalone orzecznictwo sądowe podkreślają, że dziecko powinno mieć możliwość budowania trwałej więzi z obojgiem rodziców niezależnie od dzielącej ich odległości.

W praktyce sprawy dotyczące kontaktów transgranicznych należą do najbardziej złożonych postępowań rodzinnych. Wymagają bowiem pogodzenia dobra dziecka, potrzeb emocjonalnych stron, obowiązków szkolnych małoletniego, możliwości finansowych rodziców oraz kwestii logistycznych związanych z podróżami międzynarodowymi.

Prawo do kontaktów stanowi niezależne uprawnienie rodzica i dziecka

Należy pamiętać, że kontakty z dzieckiem są instytucją odrębną od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że nawet ograniczenie lub pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nie prowadzi automatycznie do utraty prawa do utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Kontakty obejmują w szczególności:

• osobiste spotkania,
• wspólne spędzanie czasu,
• zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu,
• rozmowy telefoniczne,
• komunikację elektroniczną,
• wideorozmowy oraz inne formy kontaktu na odległość.

W każdej sprawie sąd rodzinny powinien kierować się przede wszystkim nadrzędną zasadą dobra dziecka. To właśnie ten czynnik, a nie oczekiwania rodziców, decyduje o sposobie uregulowania kontaktów.

Kontakty weekendowe często nie są możliwe

Rodzice mieszkający za granicą często wychodzą z założenia, że sąd zastosuje klasyczny model kontaktów obejmujący co drugi weekend. W realiach spraw transgranicznych takie rozwiązanie jest jednak najczęściej niemożliwe do wykonania.

Jeżeli rodzic mieszka na stałe w Wielkiej Brytanii, Norwegii, Irlandii czy Niemczech, regularne przyloty do Polski co dwa tygodnie wiążą się z wysokimi kosztami i znacznymi trudnościami organizacyjnymi. Z tego powodu sądy rodzinne coraz częściej odchodzą od modelu częstych, lecz krótkich spotkań na rzecz rzadszych, ale znacznie dłuższych okresów wspólnego pobytu.

W praktyce orzeka się między innymi:

• połowę wakacji letnich,
• połowę ferii zimowych,
• naprzemienne święta Bożego Narodzenia,
• naprzemienne święta Wielkanocne,
• długie weekendy,
• kilkutygodniowe pobyty dziecka za granicą u rodzica.

Takie rozwiązanie pozwala dziecku na rzeczywiste uczestniczenie w życiu rodzica i tworzenie naturalnych relacji rodzinnych, a nie jedynie okazjonalnych kontaktów.

Znaczenie precyzyjnego uregulowania sposobu wykonywania kontaktów

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez rodziców jest zawieranie ugód lub formułowanie wniosków w sposób zbyt ogólny.

Postanowienie przewidujące przykładowo „kontakty w czasie wakacji” może stać się źródłem licznych konfliktów już przy pierwszej próbie jego wykonania.

Profesjonalnie przygotowane rozstrzygnięcie powinno określać:

• dokładne terminy kontaktów,
• zasady ustalania terminów lotów,
• miejsce odbioru dziecka,
• miejsce jego przekazania po zakończeniu kontaktu,
• sposób przekazywania informacji o podróży,
• odpowiedzialność za zakup biletów,
• podział kosztów przejazdów i przelotów,
• procedurę postępowania w przypadku choroby dziecka lub odwołania lotu.

Doświadczenie pokazuje, że im bardziej szczegółowe jest rozstrzygnięcie sądu, tym mniejsze ryzyko późniejszych sporów wykonawczych.

Kwestia kosztów podróży dziecka

W sprawach o kontakty międzynarodowe jednym z głównych punktów spornych pozostają koszty transportu.

Wbrew powszechnemu przekonaniu przepisy nie wskazują jednoznacznie, który z rodziców jest zobowiązany do finansowania podróży dziecka. Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie, biorąc pod uwagę między innymi:

• sytuację majątkową stron,
• wysokość świadczeń alimentacyjnych,
• przyczynę wyjazdu jednego z rodziców za granicę,
• częstotliwość kontaktów,
• możliwości organizacyjne rodziców.

W praktyce często spotykane są rozwiązania polegające na podziale kosztów po połowie albo na pokrywaniu kosztów przez rodzica stale mieszkającego za granicą.

Kontakty online nie zastąpią bezpośredniej relacji

Rozwój technologii sprawił, że utrzymywanie regularnego kontaktu z dzieckiem jest obecnie znacznie łatwiejsze niż jeszcze kilkanaście lat temu. Wideorozmowy, komunikatory internetowe czy rozmowy telefoniczne stały się standardowym elementem orzeczeń dotyczących kontaktów transgranicznych.

Należy jednak podkreślić, że kontakty elektroniczne mają charakter uzupełniający. Nie powinny zastępować osobistego kontaktu dziecka z rodzicem, który pozostaje podstawową formą budowania więzi emocjonalnej.

Z punktu widzenia psychologii dziecka szczególne znaczenie mają wspólne doświadczenia, możliwość spędzania czasu razem, uczestniczenia w codziennych aktywnościach czy poznawania środowiska życia rodzica mieszkającego za granicą.

Utrudnianie kontaktów przez drugiego rodzica

W praktyce kancelarii rodzinnych jedną z najczęściej spotykanych sytuacji jest utrudnianie kontaktów pod pretekstem odległości, obowiązków szkolnych dziecka lub problemów organizacyjnych.

Do typowych naruszeń należą:

• niewydawanie dziecka na ustalone kontakty,
• odmowa przekazania paszportu,
• uniemożliwianie rozmów telefonicznych,
• celowe odwoływanie spotkań,
• nieprzekazywanie informacji o ważnych wydarzeniach dotyczących dziecka.

Rodzic, którego kontakty są naruszane, nie pozostaje jednak bez ochrony prawnej. Może wystąpić do sądu z wnioskiem o zagrożenie drugiemu rodzicowi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków wynikających z orzeczenia lub ugody.

W przypadku dalszego naruszania kontaktów sąd może następnie nakazać zapłatę konkretnych kwot odpowiadających liczbie stwierdzonych naruszeń.

Szczególna ostrożność przy wyjazdach zagranicznych dziecka

W sprawach transgranicznych niezwykle istotne jest wyraźne odróżnienie czasowego wyjazdu dziecka realizowanego w ramach kontaktów od trwałej zmiany miejsca jego pobytu.

Brak odpowiednich ustaleń pomiędzy rodzicami może prowadzić do poważnych konfliktów prawnych, a w skrajnych przypadkach nawet do wszczęcia postępowań dotyczących bezprawnego zatrzymania dziecka za granicą lub międzynarodowego uprowadzenia rodzicielskiego.

Z tego względu wszelkie kwestie związane z podróżami zagranicznymi powinny zostać szczegółowo uregulowane już na etapie postępowania o kontakty.

Podsumowanie

Sprawy dotyczące kontaktów dziecka z rodzicem mieszkającym za granicą wymagają szczególnie starannego przygotowania. W odróżnieniu od klasycznych spraw rodzinnych kluczowe znaczenie mają tutaj kwestie logistyczne, organizacyjne i finansowe. Niedostatecznie precyzyjne orzeczenie może prowadzić do wieloletnich konfliktów oraz utrudniać budowanie relacji pomiędzy dzieckiem a rodzicem.

Z perspektywy praktyki sądowej najkorzystniejsze rezultaty przynoszą rozwiązania szczegółowo regulujące harmonogram kontaktów, sposób organizacji podróży, zasady finansowania oraz bieżącej komunikacji. Pozwala to ograniczyć liczbę sporów pomiędzy rodzicami i zapewnić realizację najważniejszego celu postępowania rodzinnego, jakim jest ochrona dobra dziecka i jego prawa do wychowywania się przy aktywnym udziale obojga rodziców.

FAQ

Czy rodzic mieszkający za granicą może zabierać dziecko do swojego kraju zamieszkania?
Tak, pod warunkiem że nie zagraża to dobru dziecka, a sposób realizacji kontaktów został odpowiednio uregulowany przez rodziców lub sąd.

Czy odległość może stanowić podstawę odmowy kontaktów?
Co do zasady nie. Sama odległość uzasadnia zmianę modelu kontaktów, ale nie ich ograniczenie.

Czy drugi rodzic musi wydać paszport dziecka na czas kontaktów?
Jeżeli jest to niezbędne do wykonania prawomocnego orzeczenia o kontaktach, odmowa może zostać uznana za utrudnianie kontaktów.

Czy sąd może nakazać kontakty przez komunikatory internetowe?
Tak. Obecnie jest to standardowe rozwiązanie w sprawach dotyczących rodziców mieszkających za granicą.

Jak zabezpieczyć kontakty jeszcze przed zakończeniem sprawy?
Możliwe jest złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania, dzięki czemu rodzic nie musi czekać na prawomocne zakończenie sprawy.