W powszechnej świadomości alimenty po rozwodzie kojarzone są przede wszystkim z obowiązkiem utrzymywania dzieci. Znacznie rzadziej mówi się o alimentach należnych byłemu małżonkowi. Tymczasem polskie prawo przewiduje sytuacje, w których jeden z byłych małżonków może zostać zobowiązany do finansowego wspierania drugiego nawet przez wiele lat po rozwodzie.

Szczególne zasady dotyczą przypadków, gdy rozwód został orzeczony z wyłącznej winy jednego z małżonków. Wówczas obowiązek alimentacyjny może być znacznie dalej idący niż przy rozwodzie bez orzekania o winie lub z winy obu stron. Powstaje jednak pytanie: czy taki obowiązek trwa dożywotnio i kiedy może wygasnąć?

Alimenty od małżonka wyłącznie winnego – szczególna ochrona małżonka niewinnego

Zgodnie z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić od małżonka winnego alimenty.

Co istotne, małżonek niewinny nie musi znajdować się w stanie niedostatku.

To zasadnicza różnica w porównaniu z „zwykłymi” alimentami między rozwiedzionymi małżonkami. Wystarczy wykazać, że poziom życia po rozwodzie znacząco się pogorszył w stosunku do sytuacji, jaka istniałaby, gdyby małżeństwo funkcjonowało prawidłowo.

Przykładowo, jeżeli przez wiele lat jeden z małżonków zajmował się domem i wychowaniem dzieci kosztem własnej kariery zawodowej, a drugi rozwiódł się z nim wskutek własnej zdrady lub innego zawinionego zachowania, sąd może uznać, że zasadne jest zobowiązanie małżonka winnego do świadczeń alimentacyjnych.

Mit pięciu lat – nie zawsze obowiązuje

Wiele osób jest przekonanych, że alimenty na byłego małżonka wygasają po pięciu latach od rozwodu.

To prawda tylko częściowo.

Pięcioletnie ograniczenie przewidziane w art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy co do zasady sytuacji, gdy zobowiązany nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

Natomiast w przypadku alimentów zasądzonych od małżonka wyłącznie winnego na rzecz małżonka niewinnego ustawodawca nie przewidział takiego automatycznego limitu czasowego.

Oznacza to, że obowiązek alimentacyjny może trwać znacznie dłużej niż pięć lat, a w niektórych przypadkach nawet przez wiele lub kilkadziesiąt lat po rozwodzie.

Czy alimenty od małżonka wyłącznie winnego mogą trwać do końca życia?

Teoretycznie tak.

Przepisy nie wskazują maksymalnego okresu obowiązywania takich alimentów. Nie oznacza to jednak, że będą one należne zawsze i niezależnie od okoliczności.

Prawo rodzinne opiera się na założeniu, że obowiązek alimentacyjny powinien odpowiadać aktualnej sytuacji stron. Jeżeli okoliczności ulegną zmianie, możliwe jest jego ograniczenie lub całkowite uchylenie.

Dlatego nawet wieloletnie alimenty mogą zostać zniesione, jeżeli ustaną przyczyny uzasadniające ich dalsze płacenie.

Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa?

1. Zawarcie nowego małżeństwa przez uprawnionego

Jest to najważniejsza i najczęściej występująca przesłanka wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.

Jeżeli były małżonek otrzymujący alimenty zawrze nowy związek małżeński, obowiązek alimentacyjny wygasa z mocy prawa.

Nie jest potrzebne wydanie nowego wyroku ani zgoda sądu. Od dnia zawarcia nowego małżeństwa były małżonek co do zasady traci prawo do dalszego otrzymywania alimentów od poprzedniego współmałżonka.

2. Istotna poprawa sytuacji materialnej małżonka uprawnionego

Celem alimentów jest zrekompensowanie pogorszenia sytuacji życiowej małżonka niewinnego.

Jeżeli po latach sytuacja tej osoby znacząco się poprawi, dalsze utrzymywanie obowiązku alimentacyjnego może okazać się nieuzasadnione.

Przykładowo może to nastąpić, gdy uprawniony:

• podejmie dobrze wynagradzaną pracę,
• otrzyma znaczny spadek,
• osiągnie wysokie dochody z działalności gospodarczej,
• uzyska dochody z najmu nieruchomości,
• zgromadzi majątek pozwalający na samodzielne utrzymanie.

W takim przypadku zobowiązany może wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie alimentów.

3. Pogorszenie sytuacji finansowej małżonka zobowiązanego

Również sytuacja osoby płacącej alimenty nie jest obojętna dla sądu.

Jeżeli możliwości zarobkowe lub majątkowe zobowiązanego istotnie się zmniejszą, może on domagać się zmiany wcześniejszego orzeczenia.

Przyczyną mogą być między innymi:

• trwała choroba,
• niezdolność do pracy,
• utrata źródła dochodu,
• osiągnięcie wieku emerytalnego połączone ze znacznym spadkiem dochodów.

Nie każda trudność finansowa uzasadnia jednak uchylenie alimentów. Sąd każdorazowo bada całokształt okoliczności sprawy.

4. Śmierć jednej ze stron

Obowiązek alimentacyjny ma charakter osobisty.

Dlatego wygasa z chwilą śmierci osoby zobowiązanej albo osoby uprawnionej do otrzymywania alimentów. Roszczenie alimentacyjne nie przechodzi na spadkobierców.

Czy pozostawanie w związku nieformalnym powoduje wygaśnięcie alimentów?

To kwestia, która często budzi emocje.

Samo pozostawanie przez byłego małżonka w konkubinacie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia alimentów. W przeciwieństwie do zawarcia małżeństwa, przepisy nie przewidują tutaj automatycznego skutku.

Jednak w praktyce długoletni związek partnerski, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego czy korzystanie ze wsparcia finansowego partnera mogą stanowić argument przemawiający za obniżeniem lub uchyleniem alimentów. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny przez sąd.

Jak uchylić alimenty zasądzone od małżonka wyłącznie winnego?

Jeżeli obowiązek alimentacyjny nie wygasł automatycznie (np. wskutek zawarcia nowego małżeństwa przez uprawnionego), konieczne jest wystąpienie do sądu z pozwem o uchylenie alimentów.

Kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające zmianę sytuacji życiowej stron, takie jak:

• dokumentacja dotycząca dochodów,
• zaświadczenia o zatrudnieniu,
• dokumentacja medyczna,
• informacje dotyczące posiadanego majątku,
• dokumenty potwierdzające nabycie spadku lub innych źródeł dochodu.

Im lepiej zostanie wykazana zmiana okoliczności, tym większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie.

Alimenty należne od małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia stanowią szczególną formę ochrony małżonka niewinnego. W przeciwieństwie do wielu innych świadczeń alimentacyjnych nie podlegają automatycznemu pięcioletniemu ograniczeniu i mogą obowiązywać przez bardzo długi okres.

Nie oznacza to jednak, że są niezmienne. Zawarcie nowego małżeństwa przez uprawnionego, poprawa jego sytuacji materialnej, istotne pogorszenie sytuacji zobowiązanego lub śmierć jednej ze stron mogą prowadzić do wygaśnięcia albo uchylenia alimentów.

Jeżeli płacisz alimenty byłemu małżonkowi albo otrzymujesz takie świadczenia i zastanawiasz się, czy nadal są zasadne, warto skonsultować swoją sytuację z adwokatem specjalizującym się w prawie rodzinnym. Odpowiednia analiza okoliczności pozwoli ocenić, czy istnieją podstawy do zmiany lub uchylenia obowiązku alimentacyjnego.

 

Najczęściej zadawane pytania dotyczące alimentów na byłego małżonka od małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia

1. Czy alimenty od małżonka wyłącznie winnego wygasają po 5 latach od rozwodu?

Nie. To jeden z najczęściej spotykanych mitów. Pięcioletnie ograniczenie co do zasady dotyczy alimentów między byłymi małżonkami w sytuacji, gdy żaden z nich nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Jeżeli sąd orzekł wyłączną winę jednego z małżonków, obowiązek alimentacyjny wobec małżonka niewinnego nie jest automatycznie ograniczony do pięciu lat.

2. Jak długo można otrzymywać alimenty od byłego małżonka wyłącznie winnego?

Przepisy nie wskazują maksymalnego okresu trwania takiego obowiązku. Alimenty mogą być wypłacane przez wiele lat, a w niektórych przypadkach nawet do końca życia jednej ze stron. Wszystko zależy od tego, czy nadal istnieją przesłanki uzasadniające ich płacenie.

3. Czy małżonek niewinny musi pozostawać w niedostatku, aby otrzymywać alimenty?

Nie. To podstawowa różnica między alimentami wynikającymi z art. 60 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przypadku alimentów od małżonka wyłącznie winnego wystarczy wykazać, że rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Nie trzeba udowadniać niedostatku.

4. Czy zawarcie nowego małżeństwa powoduje wygaśnięcie alimentów?

Tak. Jeżeli były małżonek otrzymujący alimenty zawrze nowy związek małżeński, obowiązek alimentacyjny wygasa z mocy prawa. Nie jest konieczne wydanie dodatkowego wyroku przez sąd.

5. Czy konkubinat powoduje utratę prawa do alimentów?

Nie automatycznie. Sam fakt pozostawania w związku nieformalnym nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Jednak jeżeli nowy partner faktycznie przyczynia się do utrzymania uprawnionego, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe lub zapewnia wsparcie finansowe, może to być argument przemawiający za obniżeniem lub uchyleniem alimentów.

6. Czy uzyskanie dobrze płatnej pracy przez małżonka niewinnego może skutkować uchyleniem alimentów?

Tak. Jeżeli sytuacja materialna osoby uprawnionej znacząco się poprawi i ustanie pogorszenie będące skutkiem rozwodu, sąd może uznać, że dalsze płacenie alimentów nie jest uzasadnione.

7. Czy przejście zobowiązanego na emeryturę powoduje automatyczne wygaśnięcie alimentów?

Nie. Sam fakt przejścia na emeryturę nie oznacza automatycznego uchylenia alimentów. Jeżeli jednak dochody zobowiązanego znacząco się zmniejszyły, może on wystąpić do sądu o obniżenie lub uchylenie świadczenia.

8. Czy choroba zobowiązanego może być podstawą do uchylenia alimentów?

Tak. Jeżeli choroba powoduje trwałą niezdolność do pracy albo znacząco ogranicza możliwości zarobkowe zobowiązanego, sąd może zmienić wysokość alimentów lub uchylić obowiązek ich płacenia.

9. Czy otrzymanie spadku przez uprawnionego wpływa na alimenty?

Może wpływać. Jeżeli odziedziczony majątek znacząco poprawi sytuację finansową uprawnionego lub będzie generował regularne dochody, może to stanowić podstawę do uchylenia lub obniżenia alimentów.

10. Czy można samodzielnie przestać płacić alimenty, gdy były małżonek poprawił swoją sytuację finansową?

Nie należy tego robić. Dopóki istnieje prawomocne orzeczenie sądu lub ugoda, samowolne zaprzestanie płacenia alimentów może prowadzić do egzekucji komorniczej i powstania zaległości. W takiej sytuacji należy wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

11. Kto musi udowodnić, że alimenty nie są już należne?

Co do zasady ciężar dowodu spoczywa na osobie domagającej się uchylenia alimentów. Zobowiązany powinien wykazać, że doszło do istotnej zmiany okoliczności uzasadniającej zmianę wcześniejszego wyroku.

12. Czy obowiązek alimentacyjny wygasa po śmierci jednej ze stron?

Tak. Obowiązek alimentacyjny ma charakter osobisty. Wygasa wraz ze śmiercią osoby zobowiązanej albo uprawnionej. Nie przechodzi na spadkobierców.

13. Czy wysokość alimentów można zmienić bez ich całkowitego uchylania?

Tak. Jeżeli zmiana sytuacji stron nie uzasadnia całkowitego wygaśnięcia obowiązku, sąd może obniżyć wysokość alimentów. Dotyczy to zarówno poprawy sytuacji uprawnionego, jak i pogorszenia sytuacji zobowiązanego.

14. Czy małżonek wyłącznie winny może domagać się uchylenia alimentów po wielu latach od rozwodu?

Tak. Upływ czasu sam w sobie nie pozbawia takiego prawa. Jeżeli po latach nastąpiła istotna zmiana sytuacji życiowej lub majątkowej stron, zobowiązany może wystąpić do sądu o uchylenie lub zmianę obowiązku alimentacyjnego.

15. Jakie dowody warto przedstawić w sprawie o uchylenie alimentów?

Najczęściej są to:

• zaświadczenia o dochodach stron,
• PIT-y i dokumentacja podatkowa,
• dokumentacja medyczna,
• decyzje emerytalne lub rentowe,
• dokumenty dotyczące majątku,
• akty notarialne nabycia spadku,
• wydruki z CEIDG lub KRS,
• dowody dotyczące wspólnego pożycia uprawnionego z nowym partnerem.

Warto wiedzieć

W praktyce sprawy dotyczące alimentów od małżonka wyłącznie winnego należą do najbardziej skomplikowanych postępowań rodzinnych. Sądy każdorazowo badają nie tylko aktualne dochody stron, ale również ich możliwości zarobkowe, stan zdrowia, sytuację majątkową oraz wpływ rozwodu na poziom życia małżonka niewinnego. Dlatego przed podjęciem decyzji o wniesieniu pozwu o uchylenie alimentów warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej i przeanalizować szanse powodzenia sprawy.