Konflikt pomiędzy wspólnikami, zmiana planów biznesowych, brak wpływu na decyzje spółki czy chęć odzyskania zainwestowanego kapitału mogą prowadzić do sytuacji, w której jeden ze wspólników chce zakończyć swoje uczestnictwo w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

W praktyce pojawia się wówczas pytanie: czy wspólnik może po prostu wystąpić ze spółki z o.o.?

Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak w przypadku niektórych spółek osobowych. Kodeks spółek handlowych nie przewiduje dla wspólnika spółki z o.o. ogólnego prawa do jednostronnego wypowiedzenia swojego uczestnictwa w spółce.

Nie wystarczy więc złożyć zarządowi oświadczenia, że od określonego dnia nie chce się już być wspólnikiem.

Nie oznacza to jednak, że wspólnik jest związany ze spółką na zawsze. Istnieje kilka sposobów zakończenia uczestnictwa w spółce z o.o. Najczęściej będzie to sprzedaż udziałów, ich umorzenie, wykorzystanie odpowiednio skonstruowanych postanowień umowy spółki, a w wyjątkowych przypadkach również skorzystanie z drogi sądowej.

 

Czy wspólnik może wypowiedzieć udział w spółce z o.o.?

Co do zasady – nie.

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością udział jest prawem majątkowym związanym z członkostwem w spółce. Sam fakt, że wspólnik nie chce już uczestniczyć w działalności spółki, nie powoduje wygaśnięcia jego udziałów.

Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że Kodeks spółek handlowych nie zawiera typowego mechanizmu pozwalającego wspólnikowi na jednostronne „wyjście” ze spółki z o.o. poprzez samo wypowiedzenie uczestnictwa.

Dlatego oświadczenie:

„wypowiadam swoje uczestnictwo w spółce”

nie powoduje automatycznie, że dana osoba przestaje być wspólnikiem.

Trzeba zastosować jeden z prawnie dopuszczalnych mechanizmów prowadzących do utraty udziałów.

Sprzedaż udziałów – najczęstszy sposób wyjścia ze spółki

Najbardziej typowym sposobem zakończenia uczestnictwa w spółce z o.o. jest zbycie wszystkich posiadanych udziałów.

Udziały mogą zostać sprzedane:

• innemu wspólnikowi,
• kilku pozostałym wspólnikom,
• osobie trzeciej,
• inwestorowi zainteresowanemu wejściem do spółki.

 

Po skutecznym zbyciu wszystkich udziałów dotychczasowy wspólnik przestaje być wspólnikiem spółki.

W jakiej formie należy sprzedać udziały?

Zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziałów powinno zostać dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

W określonych przypadkach dotyczących spółek zawartych przy wykorzystaniu wzorca umowy możliwe jest również dokonanie zbycia za pomocą systemu teleinformatycznego.

Samo podpisanie zwykłej umowy bez zachowania wymaganej prawem formy może spowodować poważne problemy dotyczące skuteczności transakcji.

Czy pozostali wspólnicy muszą zgodzić się na sprzedaż udziałów?

To zależy przede wszystkim od umowy konkretnej spółki.

Kodeks spółek handlowych pozwala na wprowadzenie do umowy spółki ograniczeń dotyczących zbywania udziałów.

Umowa może przykładowo:

• uzależniać sprzedaż udziałów od zgody spółki,
• przyznawać pozostałym wspólnikom pierwszeństwo albo inne uprawnienia związane z nabyciem udziałów,
• określać procedurę sprzedaży udziałów,
• wprowadzać inne dopuszczalne ograniczenia ich zbywalności.

 

Dlatego przed rozpoczęciem negocjacji dotyczących sprzedaży udziałów należy w pierwszej kolejności dokładnie przeanalizować aktualną treść umowy spółki.

Co zrobić, gdy spółka nie zgadza się na sprzedaż udziałów?

Sytuacja staje się szczególnie problematyczna, kiedy wspólnik chce odejść, znajduje nabywcę swoich udziałów, ale spółka odmawia zgody na ich sprzedaż.

Jeżeli zgodnie z umową zbycie udziałów wymaga zgody spółki i zgody tej odmówiono, zastosowanie może znaleźć art. 182 Kodeksu spółek handlowych.

W określonych w tym przepisie warunkach sąd rejestrowy może zezwolić na zbycie udziałów, jeżeli istnieją ważne powody.

Spółka może wtedy przedstawić innego nabywcę.

Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia w zakresie ceny nabycia lub terminu płatności, kwestie te może – na wniosek wspólnika albo spółki – ustalić sąd rejestrowy, w razie potrzeby korzystając z opinii biegłego.

Jest to bardzo istotne rozwiązanie dla wspólnika, który chce zakończyć uczestnictwo w spółce, ale napotyka na sprzeciw pozostałych osób.

Trzeba jednak pamiętać, że dokładna możliwość zastosowania tej procedury zależy również od treści umowy spółki i rodzaju ustanowionego ograniczenia.

Umorzenie udziałów jako sposób zakończenia uczestnictwa w spółce

Drugim istotnym rozwiązaniem jest umorzenie udziałów.

Zgodnie z art. 199 Kodeksu spółek handlowych udział może zostać umorzony tylko wtedy, gdy przewiduje to umowa spółki.

Kodeks rozróżnia między innymi:

Dobrowolne umorzenie udziałów

Następuje za zgodą wspólnika poprzez nabycie udziałów przez spółkę w celu ich umorzenia.

Może być rozwiązaniem, gdy wspólnik chce odejść, a pozostali wspólnicy chcą kontynuować działalność bez konieczności wprowadzania do spółki nowej osoby.

Co do zasady konieczne jest również podjęcie odpowiedniej uchwały zgromadzenia wspólników.

Przymusowe umorzenie udziałów

Może nastąpić bez zgody wspólnika, jednak wyłącznie wtedy, gdy możliwość taka została przewidziana w umowie spółki, która określa również przesłanki oraz tryb przymusowego umorzenia.

Nie jest więc tak, że większościowy wspólnik może w dowolnej chwili zdecydować o odebraniu udziałów innemu wspólnikowi.

Czy za umorzone udziały wspólnik otrzymuje pieniądze?

Przy umorzeniu udziałów kluczowe znaczenie mają jego rodzaj, treść umowy spółki oraz podjętej uchwały.

Uchwała dotycząca umorzenia powinna określać między innymi wysokość wynagrodzenia należnego wspólnikowi.

W przypadku przymusowego umorzenia przepisy ustanawiają dodatkowe wymagania dotyczące minimalnego poziomu wynagrodzenia.

Natomiast dobrowolne umorzenie może – za zgodą wspólnika – nastąpić bez wynagrodzenia.

Z tego względu warunki finansowe umorzenia powinny być każdorazowo dokładnie przeanalizowane przed zawarciem porozumienia.

Czy umowa spółki może przewidywać sposób wyjścia wspólnika?

Przy tworzeniu spółki warto z góry przewidzieć sytuację, w której jeden ze wspólników będzie chciał zakończyć współpracę.

Można w tym celu odpowiednio ukształtować mechanizmy dotyczące między innymi:

• sprzedaży udziałów,
• pierwszeństwa nabycia udziałów,
• odkupu udziałów,
• umorzenia udziałów,
• wyceny udziałów,
• terminów płatności,
• sposobu postępowania w przypadku konfliktu wspólników,
• sytuacji trwałego impasu decyzyjnego.

Samo wprowadzenie do umowy lakonicznego postanowienia, że „wspólnik może wypowiedzieć udział”, może jednak prowadzić do poważnych problemów interpretacyjnych.

Przepisy Kodeksu spółek handlowych nie regulują bowiem klasycznego prawa wystąpienia wspólnika ze spółki z o.o. Sąd Najwyższy wskazywał również na istniejące w doktrynie rozbieżności dotyczące możliwości konstruowania takiego mechanizmu.

 

 

Zdecydowanie bezpieczniejsze jest więc szczegółowe zaprojektowanie konkretnego mechanizmu wyjścia ze spółki, wraz ze wskazaniem, co stanie się z udziałami wspólnika i w jaki sposób zostanie ustalona należna mu cena.

Konflikt wspólników – czy można wystąpić ze spółki przez sąd?

Sam konflikt pomiędzy wspólnikami nie daje automatycznie prawa do wystąpienia ze spółki z o.o.

Może jednak prowadzić do sytuacji, w której konieczne będzie zastosowanie dalej idących środków prawnych.

Szczególne znaczenie ma tutaj art. 271 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych.

Przepis pozwala sądowi rozwiązać spółkę na żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli:

• osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo
• wystąpiły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki.

Nie jest to jednak zwykły mechanizm pozwalający niezadowolonemu wspólnikowi odzyskać pieniądze i odejść.

Kiedy konflikt może uzasadniać rozwiązanie spółki?

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że rozwiązanie spółki powinno być traktowane jako środek ostateczny.

Znaczenie może mieć przykładowo sytuacja, w której:

• pomiędzy wspólnikami istnieje trwały konflikt powodujący paraliż decyzyjny,
• nie można podejmować podstawowych uchwał,
• organy spółki faktycznie nie są w stanie prawidłowo funkcjonować,
• wspólnik jest w szczególnie poważny sposób pozbawiany swoich podstawowych praw,
• jego dalsze uczestnictwo w spółce staje się praktycznie bezprzedmiotowe,
• jednocześnie nie ma realnej możliwości wyjścia ze spółki poprzez sprzedaż swoich udziałów.

Sam fakt, że wspólnik jest przegłosowywany przez większość albo pozostaje z pozostałymi wspólnikami w złych relacjach, nie musi być wystarczający.

W wyroku dotyczącym art. 271 KSH Sąd Najwyższy podkreślił, że rozwiązanie spółki kapitałowej z inicjatywy wspólnika jest rozwiązaniem ostatecznym, stosowanym wtedy, kiedy wykorzystanie innych instrumentów pozwalających uzdrowić sytuację jest niemożliwe albo bardzo utrudnione.

Rozwiązanie spółki przez sąd nie jest tym samym co wystąpienie wspólnika

To bardzo ważne rozróżnienie.

W przypadku sprzedaży albo umorzenia udziałów ze spółki wychodzi konkretny wspólnik, natomiast sama spółka może nadal prowadzić działalność.

W przypadku powództwa z art. 271 KSH wspólnik żąda natomiast rozwiązania całej spółki.

Jeżeli sąd uwzględni powództwo, konsekwencją będzie co do zasady przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego oraz ostatecznie wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.

Z tego względu instrument ten powinien być rozważany przede wszystkim w poważnych sytuacjach konfliktowych, a nie jako standardowy sposób sprzedaży inwestycji w spółkę.

Czy wspólnik może zażądać od pozostałych wspólników odkupienia jego udziałów?

Co do zasady nie istnieje ogólny przepis, który pozwalałby każdemu wspólnikowi powiedzieć pozostałym:

 

 

„chcę odejść, więc musicie odkupić moje udziały”.

Takie uprawnienie może jednak wynikać z odpowiednio skonstruowanej umowy spółki albo odrębnych umów zawartych pomiędzy wspólnikami.

W praktyce w umowach inwestycyjnych oraz bardziej rozbudowanych umowach wspólników stosuje się mechanizmy regulujące zasady wyjścia wspólnika, sposób wyceny udziałów czy obowiązek ich nabycia po wystąpieniu określonego zdarzenia.

Jeżeli takich mechanizmów wcześniej nie przewidziano, pozycja wspólnika chcącego odejść może być znacznie trudniejsza.

Czy wspólnik może żądać zwrotu wniesionego wkładu?

Samo zakończenie zainteresowania działalnością spółki nie powoduje powstania prawa do prostego żądania:

„oddajcie mi mój wkład”.

Po wniesieniu wkładu do spółki staje się on elementem jej majątku.

Wspólnik otrzymuje w zamian udziały i wynikające z nich prawa.

Dlatego ekonomiczne rozliczenie jego uczestnictwa następuje najczęściej poprzez:

• uzyskanie ceny sprzedaży udziałów,
• wynagrodzenie z tytułu ich umorzenia,
• albo inne przewidziane prawem i umowami rozliczenie.

Co istotne, wartość rynkowa udziałów nie musi być równa wartości wkładu wniesionego wiele lat wcześniej.

 

 

Może być zarówno znacznie wyższa, jak i niższa.

Wyłączenie wspólnika ze spółki a dobrowolne wystąpienie

Od wystąpienia wspólnika należy odróżnić również sądowe wyłączenie wspólnika, uregulowane w art. 266 i następnych Kodeksu spółek handlowych.

Z ważnych przyczyn dotyczących konkretnego wspólnika sąd może orzec jego wyłączenie ze spółki na żądanie uprawnionych pozostałych wspólników, jeśli spełnione są wymagania przewidziane przez KSH.

Jest to jednak procedura służąca przede wszystkim pozostałym wspólnikom chcącym usunąć określonego wspólnika ze spółki, a nie standardowe powództwo przysługujące wspólnikowi, który sam chce odejść.

Udziały wspólnika wyłączonego muszą zostać przejęte przez wspólników albo osoby trzecie, a cenę przejęcia ustala sąd na podstawie ich rzeczywistej wartości w określonym ustawą momencie.

Rezygnacja z zarządu nie oznacza wystąpienia ze spółki

W praktyce często mylone są dwie zupełnie inne kwestie:

bycie wspólnikiem oraz bycie członkiem zarządu.

Ta sama osoba może być jednocześnie wspólnikiem i członkiem zarządu, ale są to dwa odrębne stosunki prawne.

Jeżeli wspólnik będący członkiem zarządu złoży skuteczną rezygnację z funkcji w zarządzie, nie oznacza to, że automatycznie przestaje być wspólnikiem.

Nadal posiada swoje udziały i wynikające z nich prawa oraz obowiązki.

Jeżeli chce całkowicie zakończyć uczestnictwo w spółce, musi dodatkowo rozwiązać kwestię należących do niego udziałów.

Jak wystąpić ze spółki z o.o. krok po kroku?

Wspólnik rozważający wyjście ze spółki powinien przede wszystkim:

1. przeanalizować aktualną umowę spółki,
2. ustalić liczbę i rodzaj posiadanych udziałów,
3. sprawdzić ograniczenia dotyczące ich zbywania,
4. ustalić, czy umowa dopuszcza umorzenie udziałów,
5. określić realną wartość udziałów,
6. sprawdzić możliwość sprzedaży udziałów pozostałym wspólnikom lub osobie trzeciej,
7. przeanalizować istniejące umowy wspólników i inwestycyjne,
8. ocenić konsekwencje podatkowe konkretnego wariantu,
9. w razie konfliktu ustalić, czy istnieją podstawy do zastosowania instrumentów sądowych.

Szczególnie ostrożnie należy postępować w sytuacji, gdy pomiędzy wspólnikami istnieje już poważny konflikt. Nieprzemyślane działania mogą wpłynąć nie tylko na możliwość sprzedaży udziałów, ale również na ich późniejszą wycenę oraz pozycję procesową wspólnika.

Kiedy wspólnik może wystąpić ze spółki z o.o.? – podsumowanie

Wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może jednostronnie wypowiedzieć swojego uczestnictwa i na tej podstawie przestać być wspólnikiem.

Najczęściej wyjście ze spółki następuje poprzez zbycie wszystkich udziałów.

Innym rozwiązaniem może być dobrowolne umorzenie udziałów, jeżeli pozwala na to umowa spółki.

W bardziej skomplikowanych przypadkach znaczenie mogą mieć odpowiednie postanowienia umowy spółki, umowy zawarte pomiędzy wspólnikami albo postępowania sądowe.

Jeżeli natomiast wspólnik znajduje się w spółce objętej trwałym konfliktem, nie może wykonywać swoich podstawowych praw i jednocześnie nie jest w stanie realnie sprzedać udziałów, należy rozważyć dostępne środki ochrony prawnej. Żądanie rozwiązania spółki na podstawie art. 271 KSH jest jednak środkiem wyjątkowym, a nie zwykłym sposobem wystąpienia ze spółki.

Każdy przypadek wymaga zatem analizy nie tylko przepisów Kodeksu spółek handlowych, lecz przede wszystkim umowy konkretnej spółki, struktury udziałowej oraz przyczyn, dla których wspólnik chce zakończyć swoje uczestnictwo.

 

 

FAQ – wystąpienie wspólnika ze spółki z o.o.

Czy wspólnik może po prostu wystąpić ze spółki z o.o.?

Co do zasady nie. Kodeks spółek handlowych nie przyznaje wspólnikowi spółki z o.o. ogólnego prawa do jednostronnego wypowiedzenia uczestnictwa. Konieczne jest rozwiązanie kwestii posiadanych udziałów.

Jak najłatwiej wyjść ze spółki z o.o.?

Najczęściej poprzez sprzedaż wszystkich udziałów innemu wspólnikowi albo osobie trzeciej. Należy jednak wcześniej sprawdzić, czy umowa spółki nie ogranicza możliwości ich zbywania.

Czy mogę sprzedać udziały bez zgody pozostałych wspólników?

Może być to możliwe, jeżeli umowa spółki nie ustanawia ograniczeń. Jeżeli sprzedaż wymaga zgody spółki albo podlega innym ograniczeniom, trzeba zastosować procedurę wynikającą z umowy spółki i przepisów KSH.

Co zrobić, jeżeli spółka nie pozwala sprzedać udziałów?

W określonych przypadkach art. 182 KSH pozwala zwrócić się do sądu rejestrowego o zezwolenie na zbycie udziałów, jeśli istnieją ważne powody. Możliwość zastosowania tego rozwiązania należy ocenić na podstawie konkretnej treści umowy spółki.

Czy spółka może odkupić moje udziały?

Spółka z o.o. co do zasady nie może swobodnie nabywać własnych udziałów. Jednym z ustawowych wyjątków jest nabycie udziałów w celu ich umorzenia, przy spełnieniu warunków wynikających z Kodeksu spółek handlowych.

Czy mogę odzyskać wkład wniesiony do spółki?

Nie można po prostu zażądać zwrotu pierwotnie wniesionego wkładu tylko dlatego, że wspólnik chce zakończyć współpracę. Rozliczenie następuje zasadniczo poprzez wartość udziałów i zastosowany mechanizm ich zbycia lub umorzenia.

Czy konflikt ze wspólnikiem pozwala wystąpić ze spółki?

Sam konflikt nie powoduje powstania prawa do jednostronnego wystąpienia. W skrajnych przypadkach trwały konflikt powodujący poważny kryzys lub paraliż spółki może natomiast mieć znaczenie przy ocenie przesłanek z art. 271 KSH.

Czy rezygnacja z funkcji prezesa oznacza wyjście ze spółki?

Nie. Rezygnacja z zarządu powoduje zakończenie pełnienia funkcji członka zarządu, ale osoba posiadająca udziały nadal pozostaje wspólnikiem.

adwokat Konrad Michał Kuć