Małżeństwa międzynarodowe już dawno przestały być rzadkością. Polacy zawierają związki małżeńskie z obywatelami innych państw, mieszkają za granicą lub zakładają rodziny w różnych częściach świata. Niestety, podobnie jak w przypadku małżeństw jednonarodowych, nie wszystkie związki przetrwają próbę czasu.

Gdy dochodzi do rozpadu relacji, pojawia się wiele pytań. Czy rozwód można przeprowadzić w Polsce? Czy konieczny będzie wyjazd za granicę? Jakie prawo znajdzie zastosowanie? Co z dziećmi i podziałem majątku?

Wbrew pozorom rozwód z obcokrajowcem nie zawsze jest bardziej skomplikowany od „zwykłego” rozwodu. Wymaga jednak ustalenia kilku dodatkowych kwestii jeszcze przed wniesieniem pozwu.

Czy rozwód można przeprowadzić przed polskim sądem?

To najczęściej zadawane pytanie przez klientów kancelarii.

Obywatelstwo małżonków nie jest jedynym kryterium decydującym o tym, który sąd będzie rozpoznawał sprawę. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim miejsce zwykłego pobytu małżonków oraz ich związki z danym państwem.

Polski sąd może być właściwy między innymi wtedy, gdy:

• oboje małżonkowie mieszkają w Polsce,
• ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków znajdowało się w Polsce,
• jeden z małżonków nadal mieszka w Polsce,
• powodem jest obywatel polski posiadający określone związki z Polską,
• oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy, ponieważ w postępowaniach międzynarodowych zastosowanie mają również przepisy prawa europejskiego oraz regulacje międzynarodowe.

Jak ustalić właściwy sąd?

Jeżeli sprawa ma być prowadzona w Polsce, właściwy będzie co do zasady sąd okręgowy.

Najczęściej będzie to:

• sąd właściwy dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeśli jedno z nich nadal tam mieszka,
• sąd miejsca zamieszkania pozwanego,
• sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest innych podstaw do ustalenia właściwości.

Już na etapie przygotowania pozwu warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ błędne ustalenie właściwości może wydłużyć postępowanie.

Jakie dokumenty będą potrzebne?

W sprawie rozwodowej z elementem międzynarodowym sąd zazwyczaj wymaga większej liczby dokumentów niż przy rozwodzie dwóch obywateli polskich.

Podstawowe dokumenty to:

• odpis aktu małżeństwa,
• odpisy aktów urodzenia małoletnich dzieci,
• dokumenty dotyczące miejsca pobytu stron,
• dokumenty potwierdzające sytuację majątkową,
• dowody potwierdzające rozkład pożycia małżeńskiego.

Jeżeli dokumenty zostały sporządzone za granicą, konieczne może być przedłożenie ich wraz z tłumaczeniem wykonanym przez tłumacza przysięgłego.

Problem doręczenia pozwu obcokrajowcowi

Jednym z największych wyzwań w sprawach międzynarodowych jest skuteczne doręczenie dokumentów procesowych.

Jeżeli pozwany mieszka za granicą, sąd musi zapewnić mu możliwość udziału w postępowaniu. Często oznacza to konieczność:

• tłumaczenia pozwu i załączników,
• korzystania z międzynarodowych procedur doręczeniowych,
• ustalania aktualnego adresu zamieszkania pozwanego.

W praktyce właśnie kwestie związane z doręczeniami należą do najczęstszych powodów wydłużenia postępowania.

Czy rozprawa musi odbywać się w obecności obcokrajowca?

Niekoniecznie.

Jeżeli pozwany został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, a mimo to nie bierze udziału w postępowaniu, sąd może procedować dalej.

W wielu przypadkach możliwe jest również przesłuchanie uczestnika przebywającego za granicą przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość, w szczególności za pośrednictwem wideokonferencji.

Rozwiązanie to jest coraz częściej wykorzystywane przez sądy i pozwala ograniczyć koszty związane z podróżami międzynarodowymi.

Co z dziećmi pochodzącymi z małżeństwa międzynarodowego?

Jeżeli małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, sąd rozwodowy będzie musiał rozstrzygnąć również kwestie dotyczące:

• wykonywania władzy rodzicielskiej,
• kontaktów z dzieckiem,
• miejsca zamieszkania dziecka,
• alimentów.

W sprawach międzynarodowych szczególne znaczenie ma dobro dziecka. Nierzadko pojawiają się również problemy związane z planowaną przeprowadzką jednego z rodziców do innego kraju.

Każda taka sytuacja wymaga szczegółowej analizy prawnej, ponieważ błędne działania mogą prowadzić nawet do sporów dotyczących międzynarodowego uprowadzenia dziecka.

Czy podczas rozwodu następuje podział majątku?

Wbrew powszechnemu przekonaniu nie zawsze.

Podział majątku może zostać przeprowadzony w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

W małżeństwach międzynarodowych często pojawiają się dodatkowe komplikacje, takie jak:

• nieruchomości położone za granicą,
• rachunki bankowe prowadzone w różnych państwach,
• zagraniczne przedsiębiorstwa,
• aktywa zgromadzone w kilku jurysdykcjach.

W takich przypadkach podział majątku bardzo często jest przeprowadzany w odrębnym postępowaniu.

Ile trwa rozwód z obcokrajowcem?

Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie.

Na długość postępowania wpływają między innymi:

• miejsce pobytu stron,
• konieczność tłumaczenia dokumentów,
• liczba świadków,
• spory dotyczące dzieci,
• problemy związane z doręczeniami zagranicznymi,
• kwestie majątkowe.

Jeżeli strony są zgodne co do rozwodu i jego skutków, postępowanie może zakończyć się stosunkowo szybko. W przypadku konfliktu obejmującego kilka państw sprawa może być znacznie bardziej skomplikowana.

Najczęstsze błędy popełniane przez małżonków

Osoby planujące rozwód międzynarodowy często popełniają podobne błędy:

• zakładają, że pozew można złożyć w dowolnym kraju,
• nie ustalają aktualnego adresu drugiego małżonka,
• przygotowują dokumenty bez wymaganych tłumaczeń,
• nie analizują skutków rozwodu dla dzieci,
• ignorują kwestie związane z międzynarodowym majątkiem.

Konsekwencją może być wydłużenie postępowania, wzrost kosztów lub konieczność wszczęcia dodatkowych procedur za granicą.

Podsumowanie

Rozwód obywatela Polski z obcokrajowcem wymaga ustalenia nie tylko przyczyn rozpadu małżeństwa, ale również szeregu kwestii międzynarodowych. Kluczowe znaczenie mają właściwość sądu, miejsce pobytu stron, dokumentacja zagraniczna oraz sprawy dotyczące dzieci i majątku.

Choć tego rodzaju postępowania bywają bardziej złożone niż klasyczne rozwody, odpowiednie przygotowanie pozwala uniknąć wielu problemów proceduralnych i skutecznie przeprowadzić sprawę przed właściwym sądem.

Jeżeli planujesz rozwód z obcokrajowcem lub mieszkasz za granicą i zastanawiasz się, czy możesz przeprowadzić rozwód w Polsce, skontaktuj się z naszą kancelarią. Pomożemy ocenić właściwość sądu, przygotujemy niezbędną dokumentację i przeprowadzimy Cię przez każdy etap postępowania.

adwokat Konrad Michał Kuć